Hội thảo do TS. Vũ Mạnh Hà, Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế; ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Hà Trọng Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu đồng chủ trì.
Lãnh đạo Bộ Y tế, Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, Lãnh đạo UBND tỉnh Lai Châu chủ trì Hội Thảo
Dự hội thảo có đồng chí Hà Quang Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Nguyễn Ngọc Vinh – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; đại diện lãnh đạo các vụ, cục Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ; lãnh đạo HĐND, UBND, Ủy ban MTTQVN tỉnh; Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, lãnh đạo sở, ban, ngành, đoàn thể, lực lượng vũ trang tỉnh; Hiệp hội Doanh nhân & Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc; đại biểu tỉnh Lào Cai, Sơn La, Điện Biên; các Học viện, trường Đại học, Hiệp hội, doanh nghiệp, tập đoàn, HTX, UBND các xã, phường…
Quang cảnh Hội Thảo
Phát biểu chào mừng Hội thảo, ông Hà Quang Trung, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu khẳng định, Lai Châu có điều kiện tự nhiên, sinh thái phù hợp để phát triển nhiều loại dược liệu quý, trong đó Sâm Lai Châu là sản phẩm có giá trị đặc hữu, gắn với điều kiện tự nhiên và văn hóa của địa phương.
Tỉnh Lai Châu xác định bảo tồn, phát triển Sâm Lai Châu là một trong những hướng đi quan trọng để khai thác tiềm năng dược liệu, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân. Tỉnh tiếp tục tập trung bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống, quy trình sản xuất, mở rộng vùng nguyên liệu; đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ, chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và mở rộng thị trường.
Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư tiếp tục đồng hành cùng tỉnh, tăng cường liên kết từ nghiên cứu, sản xuất đến chế biến, thương mại; từng bước hình thành chuỗi giá trị Sâm Lai Châu bền vững. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần tạo việc làm, sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào các dân tộc tại khu vực vùng cao, biên giới.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi nhiều nội dung chuyên sâu liên quan đến nguồn gen, dược điển, tiêu chuẩn chất lượng, đặc trưng hóa học, công nghiệp dược liệu, chế biến sâu, kinh tế xanh, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế.
Khoa học là nền tảng bảo tồn và phát triển Sâm Lai Châu
Một trong những nội dung được quan tâm là nghiên cứu, nhận diện và bảo tồn nguồn gen Sâm Lai Châu.
PGS.TS. Nguyễn Văn Tập, Ủy viên Ban Dược liệu và Danh pháp Hội đồng Dược điển và Dược thư Việt Nam, trình bày tham luận “Các loài thuộc chi Nhân sâm (Panax L.) đã biết và hiện trạng ở tỉnh Lai Châu”, qua đó cung cấp những thông tin khoa học về các loài thuộc chi Panax và hiện trạng tại Lai Châu.
Theo các chuyên gia, việc xác định rõ đặc điểm nguồn gen có ý nghĩa nền tảng đối với công tác bảo tồn, nhân giống, xây dựng vùng nguyên liệu và kiểm soát chất lượng. Đây cũng là cơ sở để Lai Châu từng bước hình thành hệ thống dữ liệu khoa học phục vụ quản lý và phát triển Sâm Lai Châu theo hướng bền vững.
PGS.TS. Phạm Xuân Đà, Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội trình bầy tham luận tại Hội Thảo
Đề cập đến định hướng phát triển Sâm Lai Châu thành sản phẩm có giá trị cao, PGS.TS. Phạm Xuân Đà, Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội, trình bày tham luận “Định vị Sâm Lai Châu trở thành ‘sản phẩm quốc gia’ từ nguồn gen - tiêu chuẩn - atlas hóa học đến công nghiệp chế biến sâu, kinh tế xanh và thương hiệu quốc gia”.
Tham luận nhấn mạnh cách tiếp cận phát triển Sâm Lai Châu theo chuỗi giá trị, trong đó nguồn gen, tiêu chuẩn, nghiên cứu đặc trưng hóa học, kiểm soát chất lượng, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu có mối liên hệ chặt chẽ. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, atlas hóa học được kỳ vọng tạo thêm căn cứ khoa học trong nhận diện, đánh giá và kiểm soát chất lượng nguyên liệu.
Chuẩn hóa chất lượng, tạo nền tảng cho thị trường
Tiêu chuẩn hóa cũng là một trong những yêu cầu quan trọng được các đại biểu đề cập tại Hội thảo.
TS. Phạm Hà Thanh Tùng, Viện Nghiên cứu Sâm và Dược liệu Việt Nam, trình bày tham luận “Sâm Lai Châu trong chuyên luận Sâm Việt Nam – cơ sở khoa học, tiền lệ dược điển và đề xuất kỹ thuật”. Nội dung tập trung vào các cơ sở khoa học, kỹ thuật cần thiết để từng bước chuẩn hóa Sâm Lai Châu trong hệ thống dược liệu.
Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp khoa học, công nghệ hiện đại để nhận diện, phân biệt Sâm Lai Châu với các sản phẩm cùng loại; đồng thời xây dựng hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc nhằm kiểm soát chất lượng và bảo vệ giá trị của sản phẩm.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định chỉ đạo tại Hội thảo
Theo Thứ trưởng, để Sâm Lai Châu phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó chú trọng tăng cường công bố các kết quả nghiên cứu khoa học về Sâm Lai Châu; phát triển vùng trồng, nguồn giống bảo đảm chất lượng; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm; phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo gắn với chế biến sâu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, kiểm soát chất lượng và quảng bá sản phẩm.
Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương, xây dựng kế hoạch dài hạn, đồng bộ, tạo nền tảng khoa học và công nghệ cho quá trình phát triển Sâm Lai Châu.
Đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm
Từ góc độ ngành y tế, ThS Nguyễn Đăng Lâm Phó Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế, trình bày tham luận về “Định hướng phát triển công nghiệp dược liệu và thuốc cổ truyền để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân”.
Nội dung tham luận đặt Sâm Lai Châu trong định hướng phát triển công nghiệp dược liệu, nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu, chế biến và đa dạng hóa sản phẩm trên cơ sở kiểm soát chất lượng, an toàn và hiệu quả.
Tại Hội thảo, một số kết quả nghiên cứu về chế phẩm Sâm Lai Châu bào chế theo phương pháp “cửu chưng cửu sái”, trong đó tập trung vào các nhóm hoạt chất RG3, RG5, RK1 và RD, cũng được giới thiệu. Đây là những hướng nghiên cứu cần tiếp tục được kiểm chứng, đánh giá theo các yêu cầu khoa học và chuyên môn trước khi có thể mở rộng ứng dụng.
Các đại biểu thống nhất rằng, để nâng cao giá trị Sâm Lai Châu, cần từng bước chuyển từ phát triển nguyên liệu thô sang nghiên cứu, chế biến sâu và tạo ra các sản phẩm có hàm lượng khoa học, công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Phát triển Sâm Lai Châu gắn với kinh tế xanh và sinh kế vùng biên
Một nội dung có ý nghĩa thực tiễn được đề cập tại Hội thảo là phát triển Sâm Lai Châu gắn với bảo vệ rừng, phát triển kinh tế xanh và tạo sinh kế cho người dân.
Đại diện Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu chia sẻ về việc đồng hành cùng Nhân dân khu vực biên giới phát triển kinh tế thông qua các mô hình trồng sâm gắn với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.
Theo các ý kiến tại Hội thảo, phát triển vùng nguyên liệu Sâm Lai Châu cần gắn với bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, phát huy giá trị tài nguyên rừng và nâng cao sinh kế cho người dân. Việc phát triển cây sâm nếu được tổ chức phù hợp có thể tạo ra mối liên kết giữa bảo tồn rừng, phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập cho cộng đồng.
Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Tập đoàn TH tham luận tại Hội Thảo
Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Tập đoàn TH, cho rằng để hình thành ngành hàng Sâm Lai Châu quy mô lớn và có tính dài hạn, cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh của sản phẩm. Trong đó, điều kiện địa hình, sinh thái và tài nguyên rừng của Lai Châu có thể được xem là những yếu tố cần được khai thác gắn với bảo tồn.
Theo ông, phát triển Sâm Lai Châu không nên chỉ bắt đầu bằng việc mở rộng diện tích mà cần bắt đầu từ giống, xây dựng vườn giống gốc, kiểm soát nguồn giống và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là đa dạng hóa doanh nghiệp tham gia, tối đa hóa giá trị sản phẩm và hình thành chuỗi sinh kế gắn với bảo vệ rừng.
Năm nhiệm vụ trọng tâm để phát triển Sâm Lai Châu
Phát biểu chỉ đạo Hội thảo, TS. Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, đánh giá cao công tác tổ chức Hội thảo và những ý kiến tâm huyết, khoa học của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Thứ trưởng nhấn mạnh, việc tỉnh Lai Châu ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển Sâm Lai Châu là cơ sở quan trọng để địa phương tổ chức triển khai các nhiệm vụ trong thời gian tới.
TS. Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế chỉ đạo tại Hội Thảo
Thứ trưởng đề nghị Lai Châu tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm.
Một là, tổ chức sơ kết, đánh giá quá trình triển khai các chủ trương, chính sách về phát triển Sâm Lai Châu; làm rõ những kết quả đạt được, khó khăn, vướng mắc và giải pháp khắc phục, bảo đảm thực hiện hiệu quả các định hướng về phát triển dược liệu.
Hai là, chuẩn hóa giống, vùng trồng và quy trình sản xuất. Tỉnh cần quan tâm đánh giá, xây dựng ngân hàng gen, ngân hàng giống; kiểm soát chặt chẽ nguồn giống và chất lượng vùng nguyên liệu, tạo nền tảng để phát triển bền vững.
Ba là, nâng cao giá trị sản phẩm thông qua đẩy mạnh nghiên cứu, chế biến sâu và thu hút doanh nghiệp đầu tư. Tăng cường nghiên cứu đặc tính, giá trị của Sâm Lai Châu, hướng tới phát triển các sản phẩm dược liệu, thuốc cổ truyền phù hợp với các quy định chuyên môn.
Bốn là, tiếp tục kiểm chứng giá trị Sâm Lai Châu bằng nghiên cứu khoa học. Các kết quả về chất lượng, thành phần, hoạt chất và công dụng cần được nghiên cứu, đánh giá, kiểm chứng trên cơ sở khoa học; đồng thời đẩy mạnh công bố các công trình, bài báo khoa học nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học cho sản phẩm.
Năm là, đặc biệt quan tâm đến đầu ra của sản phẩm. Tỉnh cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân; bảo đảm sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng được kiểm soát, tránh nhầm lẫn giữa Sâm Lai Châu với các sản phẩm cùng loại. Phát triển Sâm Lai Châu cần gắn với đồng bào dân tộc, giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân.
Đưa chuyển đổi số vào quản lý và phát triển vùng sâm
Từ góc độ khoa học và công nghệ, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị Sâm Lai Châu. Việc số hóa thông tin vùng trồng, quản lý giống, theo dõi quá trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, khả năng quản lý và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Cùng với đó, cần hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, đầu tư chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm mới từ Sâm Lai Châu và xây dựng định hướng phát triển dài hạn.
Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao giá trị cây sâm, thay vì chỉ dừng lại ở việc mở rộng diện tích trồng.
Mở rộng hợp tác, hướng tới thị trường trong nước và quốc tế
Hội thảo cũng mở ra những cơ hội kết nối, hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển Sâm Lai Châu. Tiến sĩ Yamashita Kimihiko, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty International Laboratory Organization Intestinal Immunity Research Institute, trình bày tham luận “Kết nối tri thức và kinh nghiệm Nhật Bản, đưa tiềm năng Sâm Lai Châu ra thế giới”.
Các ý kiến cho rằng hợp tác quốc tế có thể góp phần bổ sung tri thức, kinh nghiệm và phương pháp nghiên cứu, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường tiềm năng. Tuy nhiên, để có thể vươn ra thị trường quốc tế, Sâm Lai Châu trước hết cần có vùng nguyên liệu ổn định, giống được kiểm soát, tiêu chuẩn rõ ràng, chất lượng được kiểm chứng, công nghệ chế biến phù hợp và thương hiệu được xây dựng trên nền tảng khoa học.
Tại Hội thảo, UBND tỉnh Lai Châu và đại diện một số đơn vị đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác, mở ra những hướng phối hợp cụ thể trong nghiên cứu, phát triển, đầu tư và thương mại hóa các sản phẩm từ Sâm Lai Châu.
Hội thảo khoa học “Sâm Lai Châu – Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc” là dịp để tập hợp trí tuệ, kinh nghiệm của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp, góp phần làm rõ hơn giá trị khoa học, kinh tế và xã hội của Sâm Lai Châu.
Từ bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống và vùng trồng, xây dựng tiêu chuẩn, nghiên cứu hoạt chất, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường, mỗi khâu đều cần sự tham gia và liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân.
Với định hướng phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo tồn tài nguyên và phát triển sinh kế bền vững, Sâm Lai Châu đang từng bước được đặt trong một chuỗi giá trị mới. Đây là cơ sở để Lai Châu tiếp tục phát huy lợi thế đặc hữu của địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế cho người dân vùng cao, vùng biên giới và từng bước đưa tinh hoa dược liệu từ đại ngàn Tây Bắc đến gần hơn với thị trường trong nước và quốc tế.
.png)
