Bức tranh mới của thị trường khoa học và công nghệ địa phương
Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu, khoa học và công nghệ tại Lai Châu không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ nghiên cứu hay chuyển giao kỹ thuật đơn thuần, mà ngày càng gắn chặt với năng lực quản trị công, hiệu quả sản xuất, phát triển tài sản trí tuệ và mở rộng không gian tăng trưởng cho kinh tế số.
Định hướng này được đặt trong tổng thể chiến lược lớn của Trung ương. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là yêu cầu khách quan, là lựa chọn chiến lược và là ưu tiên hàng đầu nhằm tạo động lực tăng trưởng mới. Trong tiến trình đó, các địa phương như Lai Châu không còn đứng ngoài cuộc, mà trở thành nơi trực tiếp hiện thực hóa mục tiêu thông qua thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và các mô hình ứng dụng cụ thể.
Thực tế cho thấy, thị trường khoa học và công nghệ của Lai Châu đang chuyển từ giai đoạn “tiềm năng” sang giai đoạn định hình rõ hơn. Theo thông tin công bố tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, trong năm 2025, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đã tham mưu cho Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh nhiều cơ chế, chính sách quan trọng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.
Ở cấp độ chuyên môn, các hoạt động quản lý khoa học và công nghệ đã có chuyển biến đáng kể. Trong năm 2025, Lai Châu quản lý 01 đề tài cấp quốc gia, phê duyệt 03 nhiệm vụ đặt hàng, mở 03 hồ sơ đăng ký tuyển chọn đối với 03 nhiệm vụ, đồng thời tổ chức 08 hội đồng tư vấn đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện các đề tài cấp tỉnh. Cùng với đó, Sở đã phối hợp tổ chức 17 hội thảo với gần 580 người tham gia, giám sát 10 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật cho 450 người dân, và trình UBND tỉnh công nhận kết quả thực hiện 04 nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Những con số này cho thấy dù quy mô chưa lớn, nhưng thị trường khoa học và công nghệ tại Lai Châu đã bắt đầu hình thành một chuỗi hoạt động tương đối rõ nét, từ đặt hàng nhiệm vụ, tuyển chọn, nghiệm thu đến chuyển giao và ứng dụng thực tiễn.
Đáng chú ý, trong năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đặt mục tiêu thực hiện tối thiểu 25 nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh, trong đó phấn đấu ít nhất 30% kết quả được ứng dụng thực tế. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy tư duy phát triển đang chuyển từ “nghiên cứu để hoàn thành nhiệm vụ” sang “nghiên cứu gắn với đầu ra ứng dụng”, phù hợp với yêu cầu lấy hiệu quả thực tiễn và năng lực đổi mới sáng tạo làm thước đo.
Hạ tầng số mở rộng, tạo lực đẩy cho thị trường công nghệ
Một trong những điều kiện nền tảng của thị trường khoa học và công nghệ là hạ tầng kết nối. Với một tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh như Lai Châu, đây vừa là thách thức lớn, vừa là lĩnh vực đang chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực.
Theo số liệu công bố cuối năm 2025, toàn tỉnh vẫn còn 33 thôn, bản chưa có sóng di động băng rộng, trong đó có 06 thôn, bản chưa có điện lưới sinh hoạt; đồng thời còn 191 thôn, bản chưa có mạng internet băng rộng cáp quang. Những con số này phản ánh khoảng cách số vẫn là một rào cản hiện hữu đối với quá trình phát triển thị trường công nghệ tại địa phương.
Tuy nhiên, bức tranh hạ tầng số của Lai Châu không chỉ dừng ở những khó khăn. Cũng trong năm 2025, tổng doanh thu viễn thông và internet toàn tỉnh ước đạt 476,601 tỷ đồng, bằng 102,2% so với cùng kỳ năm 2024, nộp ngân sách trên 47 tỷ đồng. Toàn tỉnh có 391.644 thuê bao điện thoại đang hoạt động, trong đó có 387.716 thuê bao di động; 58.160 thuê bao internet; 1.991 trạm BTS, gồm 381 trạm 2G, 542 trạm 3G, 1.013 trạm 4G và 55 trạm 5G. Số thuê bao điện thoại thông minh đạt 317.575.
Đây là những chỉ báo quan trọng cho thấy thị trường hạ tầng số và dịch vụ số tại Lai Châu đã có sự mở rộng đáng kể, tạo điều kiện cho việc ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước, thương mại, giáo dục, y tế và sản xuất nông nghiệp.
Trong định hướng năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu 100% thôn, bản được phủ sóng di động. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kỹ thuật, mà còn là tiền đề quan trọng để phổ cập dịch vụ số, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, đào tạo từ xa, quản lý dữ liệu và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức số ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Kiện toàn thể chế, tổ chức bộ máy để phục vụ đổi mới sáng tạo
Nếu hạ tầng là nền móng vật chất, thì thể chế và tổ chức bộ máy chính là “khung vận hành” để thị trường khoa học và công nghệ phát triển ổn định và hiệu quả.
Trong giai đoạn 2025 - 2026, Lai Châu đã cho thấy nỗ lực đáng chú ý ở phương diện này. Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05/3/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá, là nền tảng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững của tỉnh đến năm 2030. Nghị quyết cũng đặt ra các nhóm nhiệm vụ trọng tâm như nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển hạ tầng số đồng bộ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hệ thống chính trị và thúc đẩy doanh nghiệp, người dân ứng dụng công nghệ.
Trên nền tảng đó, bộ máy tổ chức của ngành khoa học và công nghệ cũng được sắp xếp theo hướng phù hợp hơn với yêu cầu mới. Quyết định số 3256/QĐ-UBND ngày 30/12/2025 của UBND tỉnh đã sáp nhập Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông với Trung tâm Kiểm định và Phát triển khoa học công nghệ để thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ.
Việc hình thành trung tâm này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây sẽ là đầu mối kết nối, tập hợp và huy động nguồn lực, hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong hoạt động đổi mới sáng tạo; cung cấp dịch vụ, hạ tầng và giải pháp kỹ thuật phục vụ ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ; hỗ trợ phát triển sản phẩm mới, tài sản trí tuệ, năng suất chất lượng và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.
Sự xuất hiện của một đầu mối chuyên trách rõ ràng sẽ góp phần giảm tình trạng phân tán nguồn lực, đồng thời tăng khả năng hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cấp tỉnh.
Ứng dụng công nghệ mở rộng, tạo “cầu thị trường” rõ nét hơn
Thị trường khoa học và công nghệ chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự gặp nhau giữa nguồn cung công nghệ và nhu cầu ứng dụng thực tế. Tại Lai Châu, “cầu thị trường” đang được tạo ra ngày càng rõ hơn, trước hết từ khu vực công.
Theo định hướng chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030 của Sở Khoa học và Công nghệ, 100% văn bản trao đổi giữa Sở với các cơ quan nhà nước trong tỉnh sẽ được thực hiện dưới dạng điện tử và ký số, trừ các văn bản thuộc diện đặc thù theo quy định. Đồng thời, 100% công chức, viên chức của Sở sử dụng hòm thư công vụ và 100% hệ thống máy tính được nâng cấp đáp ứng yêu cầu khai thác, sử dụng.
Những mục tiêu này cho thấy khu vực quản lý nhà nước đang chuyển mạnh sang mô hình số hóa đồng bộ, qua đó tạo ra nhu cầu thường xuyên đối với các sản phẩm và dịch vụ công nghệ như hạ tầng số, giải pháp quản trị, lưu trữ dữ liệu, an toàn thông tin và đào tạo kỹ năng số.
Ở quy mô toàn tỉnh, sau một năm triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57, gắn với cải cách hành chính và Đề án 06, Lai Châu đã ghi nhận những chuyển biến tích cực trong nhận thức, đầu tư hạ tầng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng dữ liệu dân cư phục vụ quản lý, điều hành. Điều này mở ra không gian để thị trường công nghệ địa phương không chỉ phục vụ sản xuất, mà còn tham gia sâu hơn vào dịch vụ công và quản trị xã hội.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc ký kết quy chế phối hợp giai đoạn 2026 - 2030 giữa Sở Khoa học và Công nghệ với Hội Nông dân tỉnh Lai Châu cho thấy định hướng rõ ràng trong việc đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị sản phẩm nông nghiệp, cải thiện đời sống hội viên và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đây là lĩnh vực đặc biệt quan trọng bởi nông nghiệp vẫn là khu vực có nhu cầu lớn về giống mới, quy trình canh tác, chế biến, bảo hộ sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và thương mại số.
Mục tiêu đến năm 2030 đã rõ, nhưng áp lực thực thi vẫn lớn
Theo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 của tỉnh Lai Châu ban hành kèm Quyết định số 3068/QĐ-UBND ngày 09/12/2025, tỷ trọng kinh tế số/GRDP được đặt ra theo lộ trình khá cụ thể: 6,50% vào năm 2026, 7,00% vào năm 2027, 8,00% vào năm 2028, 9,00% vào năm 2029 và 10,00% vào năm 2030. Như vậy, mục tiêu bình quân 5 năm đạt khoảng 9 - 10% GRDP cho thấy kinh tế số đã được lượng hóa thành chỉ tiêu phát triển chính thức của địa phương.
Cùng với đó, việc UBND tỉnh Lai Châu ký kết thỏa thuận hợp tác phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030 với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam cho thấy tỉnh đang chủ động huy động thêm nguồn lực về công nghệ, tài chính và nhân lực từ doanh nghiệp lớn để thúc đẩy hạ tầng và các dự án chuyển đổi số. Trong bối cảnh ngân sách địa phương còn hạn chế, đây là hướng đi có tính khả thi cao nhằm mở rộng thị trường khoa học và công nghệ theo mô hình hợp tác công - tư.
Dù vậy, triển vọng tích cực không đồng nghĩa con đường phía trước bằng phẳng. Lai Châu vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn như địa hình phức tạp, dân cư phân tán, khoảng cách số giữa các khu vực, năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp địa phương còn hạn chế, thiếu nhân lực chất lượng cao và quy mô thị trường chưa đủ lớn để tạo sức hút mạnh mẽ đối với nhà đầu tư công nghệ.
Nói cách khác, bài toán lớn nhất hiện nay không chỉ là “có công nghệ”, mà là “biến công nghệ thành năng suất, giá trị gia tăng và mô hình kinh doanh bền vững”.
Những hướng đi cần ưu tiên trong giai đoạn tới
- Tiếp tục ưu tiên phát triển hạ tầng số đến vùng sâu, vùng xa, coi đây là điều kiện nền để thu hẹp khoảng cách số và mở rộng thị trường dịch vụ công nghệ.
- Nâng tỷ lệ nhiệm vụ khoa học và công nghệ có đầu ra ứng dụng rõ ràng, gắn trực tiếp với các sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu, sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng và quản trị biên mậu.
- Tăng cường vai trò của Trung tâm Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như một thiết chế trung gian, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ sản xuất tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ và thương mại số.
- Đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số và bồi dưỡng nhân lực quản trị công nghệ tại chỗ, không chỉ trong khu vực công mà cả trong doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng nông thôn.
- Phát triển cơ chế hợp tác công - tư, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và trường đại học để giải bài toán nguồn lực, đồng thời chuyển các vấn đề thực tiễn của Lai Châu thành những đơn đặt hàng nghiên cứu cụ thể.
Có thể thấy, thị trường khoa học và công nghệ tại Lai Châu hiện chưa phải là một thị trường lớn theo nghĩa truyền thống, nhưng đang từng bước hội đủ những điều kiện quan trọng để bứt lên trong giai đoạn mới. Sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của ngành khoa học và công nghệ, việc tỉnh cụ thể hóa các chủ trương lớn bằng nghị quyết, kế hoạch và mô hình tổ chức mới, cùng với những số liệu tích cực về hạ tầng viễn thông, hoạt động nhiệm vụ khoa học và mục tiêu kinh tế số, cho thấy Lai Châu đang chuyển dần từ tư duy quản lý đơn ngành sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nếu tiếp tục duy trì quyết tâm chính trị, đồng thời giải quyết hiệu quả các nút thắt về hạ tầng, nhân lực và năng lực hấp thụ công nghệ, Lai Châu hoàn toàn có cơ sở để biến khoa học và công nghệ thành một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển và tạo nền tảng bền vững cho giai đoạn tiếp theo.
